ประวัติไทยลื้อ เชียงคำ

ปติ ตันขุนทด

         
ชาวไทยลือเชียงคำ    มีกลุ่มหนึ่งอพยพมาจากเมืองฮาย   แคว้นสิบสองปันนา    ก่อนนั้นแก็มีชาว
ไทยลื้อกลุ่มเก่าที่อพยพมาก่อน  ราว พ.ศ.๒๓๒๘  คือ  ไทยลื้อเมืองหย่วน  เมือง มาง  เป็นต้น
เมืองฮาย  มีเจ้าเมืองเรียกว่า  "อาชญา"    มีหน้าที่รักษากฏหมาย  และให้ความยุติธรรมแก่ราษฎร
รองเจ้าเมืองเรียกว่า  "พญาเก๊า"   รองพญาเก๊าเรียกว่า   "พญากวาน"
ราว  พ.ศ.  ๒๔๓๐  ซึ่งตรงกับสมัยรัชกาลที่  ๕   เจาเมืองเมืองฮาย  คือ  เจ้าสุริยวงศ์     เมื่อถึง  พ.ศ.
๒๔๔๐   เจ้าสุริยวงศ์ได้ถึงแก่กรรม  เจ้าอิ่นน้องชายได้ขึ้นเป็นเจ้าเมืองแทน
เจ้าอิ่นมีลูกชายชื่อเจ้าหล้า    มีน้องชายชื่อ  เจ้าอุ่น   มีศักดิ์เป็นอาเจ้าหล้า
เมื่อเจ้าอิ่นถึงแก่กรรม   เกิดแย่งชิงตำแหน่งกันระหว่างอากับหลาน
เจ้าหล้าเล่าว่า......
เมื่อเจ้าอิ่นผู้เป็นบิดาถึงแก่กรรม   เจ้าหล้ามีอายุ  ๒๐  ปี   ตรงกับสมัยเจ้าหม่อมหลวงซึ่งเป็นเจ้าแผ่นดิน
เมืองเชียงรุ้ง
ชาวเมืองต้องการจะเอาเจ้าหล้าเป็นเจ้าเมืองฮาย   เจ้าอุ่นผู้เป็นอาไม่ยอม   บอกว่าหลานอายุยังน้อย   
บ่สมควรเป็นเจ้า  ให้เจ้าอาเป็นก่อน  จึงเกิดรบแย่งชิงกันเป็นเจ้า
เจ้าหัวเมืองทางตะวันตกลำน้ำโขง   มีเมืองต่าง  ๆ  สนับสนุนเจ้าหล้า  เช่น  เจียงลอ  ฮุน  ลวง  
เชียงรุ้ง  สูง  แจ   เจียงเจิง  ขวาง  วัง  หวาด  เจียงฮ้า  ปาน  มาง   ตลอดจนชาวเมืองฮายเอง  
เข้าข้างฝ่ายเจ้าหล้า   รบกันอยู่  ๒  ปี  เจ้าอุ่นนำเอาพวกทหารจีนฮ่อ      เจ้าหล้าเห็นเหลือกำลัง
ที่่จะขับสู้  จึงพาพวกพ้องเผ่าพงศ์
ของตนหลบหนีเข้ามาอยู่เมืองเชียงใหม่  ราวปี  พ.ศ.  ๒๔๕๓  (ร.๕  สวรรคตปีนี้)
ต่อมาก็อพยพมาอยู่บ้านหัวแคร่  อำเภอเมืองจังหวัดเชียงราย  และย้ายมาอยู่บ้านหย่วน  
อำเภอเชียงคำตราบจนปัจจุบันนี้   
ที่เมืองฮายหลังจากนั้น  ทหารจีนก็อยู่ประจำเมืองฮาย  เจ้าอุ่นเป็นเจ้าเมืองได้  ๗  ปีก็ได้ถึงแก่กรรม  บุตรชายเจ้าเสียชีวิตหมด  ยกเว้นบุตรชายที่เป็นใบ้คนเดียว  กับบุตรหญิงอีก  ๒  คน
บราดาเจ้าเมืองและชาวไทยลื้อเมืองฮาย   มีหนังสือมาเชิญเจ้าหล้าให้กลับไปเป็นเจ้าเมือง   
ในระหว่างนั้นให้ทหารจีนฮ่อรักษาเมืองไว้ก่อน   หากเจ้าหล้ายไปจะมอบตำแหน่งเจ้าเมืองฮาย
ให้เหมือนเก่าเหมือนหลัง
ถ้ากลับไปก็จะจัดให้เอาม้ามารับ   เจ้าหล้าเห็นว่า  สิบสองปันนา  มีแต่เหตุการณ์ยุ่งยาก  
จึงตอบหนังสือไปว่า  "ไม่ไปแล้ว  จะขอตายอยู่กับแผ่นดินไทย"
ที่อำเภอเชียงคำ  ชาวไทยลื้อได้เอาชื่อบ้  ดังนี้านเก่าเมืองเก่าของตน  มาตั้งชื่อหมู่บ้าน  เช่นบ้าหย่วน  
บ้านมาง   บ้าแวน  บ้าแพด  เป็นต้น
**บุญช่วย   ศรีสวัสดิ์   ไทยสิบสองปันนา  พิมพ์ครั้งที่  ๓  กรุงเทพ  สยาม   ๒๕๔๗
comments powered by Disqus